සීමාන්තික පෞරුෂ ආබාධය (Borderline Personality Disorder - BPD)

සීමාන්තික පෞරුෂ ආබාධය (Borderline Personality Disorder - BPD) යනු පුද්ගලයෙකුගේ සිතුවිලි, හැඟීම් සහ අන් අය සමඟ පවත්වන සබඳතා කෙරෙහි දැඩි බලපෑමක් ඇති කරන මානසික සෞඛ්‍ය තත්ත්වයකි. මෙහි ප්‍රධානතම ලක්ෂණය වන්නේ චිත්තවේගීය අස්ථාවරත්වයයි.

BPD යනු කුමක්ද?

BPD සහිත පුද්ගලයින්ට තමන් ගැන පවතින ප්‍රතිරූපය (Self-image) සහ හැඟීම් පාලනය කර ගැනීම අපහසුය. ඔවුන් ලෝකය දකින්නේ "කළු හෝ සුදු" (Splitting) ලෙසයි. එනම් එක්කෝ කෙනෙකු ඉතා හොඳයි, නැතහොත් ඉතා නරකයි. මේ අතරමැදි ස්වභාවයක් ඔවුන්ට පෙනෙන්නේ නැත.

ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ (Symptoms)

අත්හැර යාවි යන දැඩි බිය (Fear of Abandonment): තම සමීපතමයින් තමා තනි කර දමා යාවි යන බිය නිසා ඔවුන්ව දැඩි ලෙස පාලනය කිරීමට (Control) හෝ ඔවුන් පසුපස ලුහුබැඳීමට උත්සාහ කරයි.

අස්ථාවර සබඳතා: සබඳතා ඉතා ඉක්මනින් ඇති කර ගන්නා අතර ඒවා ඉතා ඉක්මනින් බිඳ වැටේ. පුද්ගලයින් කෙරෙහි පවතින ආකල්පය ක්ෂණිකව වෙනස් වේ.

තමා ගැන පවතින අවිනිශ්චිතතාවය: තමා කවුද, තමාගේ ඉලක්ක මොනවාද යන්න පිළිබඳව නිරන්තරයෙන් ගැටලු පවතී.

ආවේගශීලී හැසිරීම් (Impulsivity): ප්‍රතිඵලය ගැන නොසිතා අනාරක්ෂිත ලිංගික සබඳතා පැවැත්වීම, අධික ලෙස මුදල් වියදම් කිරීම, මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය හෝ අවදානම් ලෙස වාහන පැදවීම.

ස්වයං හානි පමුණුවා ගැනීම: සිරුර කපා ගැනීම් හෝ සියදිවි නසාගැනීමේ තර්ජන මගින් අන් අයගේ අවධානය ලබා ගැනීමට හෝ අභ්‍යන්තර වේදනාව පිට කිරීමට උත්සාහ කිරීම.

හැඟීම් පාලනය කරගැනීමේ අපහසුව: BPD සහිත පුද්ගලයන්ට තමන්ගේ දැඩි හැඟීම් (උදාහරණයක් ලෙස: දැඩි කෝපය, දුක, පාලනය කරගත නොහැකි ආතතිය) පාලනය කරගැනීම අපහසුය. සමහර අවස්ථාවලදී, හොරකම් කිරීම වැනි ක්‍රියාවන් මගින් තාවකාලික සහනයක් හෝ පාලනයක් ලබාගැනීමට ඔවුන් උත්සාහ කළ හැකිය.

ක්ෂණිකව වෙනස් වන හැඟීම් (Affective Instability): පැය කිහිපයක් ඇතුළත දැඩි සතුටේ සිට දැඩි කෝපය හෝ කනගාටුව දක්වා හැඟීම් වෙනස් වීම.

හිස්බවක් දැනීම: සිත තුළ නිරන්තරයෙන් පවතින පාලු ස්වභාවය.

මෙයට හේතු මොනවාද?

ප්‍රවේණිගත හේතු: පවුලේ සමීපතමයෙකුට මෙවැනි රෝග ඉතිහාසයක් පැවතීම.

මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය: හැඟීම් පාලනය කරන මොළයේ කොටස්වල (Amygdala) සිදුවන වෙනස්කම්.

ළමා වියේ අත්දැකීම්: කුඩා කල සිදුවූ ලිංගික හෝ ශාරීරික අපයෝජන, දෙමාපියන්ගෙන් වෙන්වීම හෝ නොසලකා හැරීමට ලක්වීම.

ප්‍රතිකාර ක්‍රම

BPD සම්පූර්ණයෙන්ම සුව කළ නොහැකි වුවද, නිසි ප්‍රතිකාර මගින් සාමාන්‍ය ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය.

මනෝ චිකිත්සාව (Psychotherapy):

DBT (Dialectical Behavior Therapy): මෙය BPD සඳහාම විශේෂිත වූ ප්‍රතිකාරයකි. මෙහිදී හැඟීම් පාලනය, ආතතිය දරා ගැනීම සහ සබඳතා පවත්වා ගැනීම උගන්වයි.

CBT (Cognitive Behavioral Therapy): සිතුවිලි රටාවන් වෙනස් කිරීමට උදව් වේ.

ඖෂධ ප්‍රතිකාර: කෝපය, විශාදය (Depression) හෝ කාංසාව (Anxiety) පාලනය කිරීමට වෛද්‍යවරුන් ඖෂධ ලබා දෙයි.

රෝහල්ගත කිරීම: රෝගියා තමාටම හානි කර ගැනීමට දැඩි ලෙස උත්සාහ කරන්නේ නම් ආරක්ෂාව සඳහා රෝහල්ගත කිරීම අවශ්‍ය වේ.

නිගමනය

BPD සහිත පුද්ගලයෙකු යනු "නරක" අයෙකු නොවේ. ඔවුන් කරන්නේ තමන්ට දරාගත නොහැකි මානසික වේදනාව සමනය කර ගැනීමට දරන අසාර්ථක උත්සාහයකි. ඔවුන්ට පවුලේ සහ මිතුරන්ගේ සහයෝගය මෙන්ම වෘත්තීය මනෝ වෛද්‍ය උපදෙස් අත්‍යවශ්‍ය වේ.

#අරු